Çıkık, eklem yüzeylerinin normal pozisyonlarından ayrılması durumudur. Çoğunlukla travma sonucu meydana gelen çıkıklar, hızla tedavi edilmesi gereken acil ortopedik durumlar arasındadır. Geç müdahale damar-sinir yaralanması ve kalıcı eklem hasarına yol açabilir.

Çıkık Nedir, Nasıl Oluşur?

Çıkık, eklemi oluşturan iki kemik yüzeyinin birbirinden tamamen ayrılması (total dislokasyon) veya kısmen ayrılması (subluksasyon) anlamına gelir. Genellikle yüksek enerjili travmalar sonrası ortaya çıkar; düşme, çarpışma, spor yaralanması veya trafik kazası en sık nedenler arasındadır. En sık karşılaşılan çıkıklar omuz çıkığı, parmak çıkıkları, dirsek çıkığı ve kalça çıkığıdır. Bazı bireylerde gevşek bağ yapısı veya tekrarlayan yaralanmalar nedeniyle alışılmış (rekürren) çıkıklar görülebilir.

Belirtileri

Çıkık olduğunda ortaya çıkan belirtiler arasında şiddetli ağrı, eklemde şekil bozukluğu, hareket edememe ve şişlik yer alır. Etkilenen ekstremite anormal pozisyonda kalabilir. Damar-sinir tutulumu olduğunda parmaklarda uyuşma, soğukluk veya renk değişikliği görülebilir. Bu belirtiler acil müdahale gerektiren durumlardır. Tekrarlayan çıkıklarda ilk yaralanmadakine göre daha az ağrı olabilir, ancak yine de tıbbi değerlendirme şarttır.

İlk Müdahale ve Tanı

Çıkık şüphesinde etkilenen bölge hareket ettirilmemeli, mümkünse atel ile sabitlenmeli ve hızla acil servise başvurulmalıdır. Hasta tarafından çıkığı yerine oturtmaya çalışmak ek hasara yol açabilir. Tanı için detaylı fizik muayene ve röntgen yapılır. Eşlik eden kırık veya yumuşak doku yaralanmalarını değerlendirmek için bazen BT veya MR gerekebilir. Damar-sinir muayenesi mutlaka yapılmalı ve dolaşım kontrol edilmelidir.

Tedavi Yaklaşımı

Akut çıkıklarda öncelikle kapalı redüksiyon yapılır; yani çıkık manipülasyonla yerine oturtulur. Bu işlem genellikle anestezi veya sedasyon altında yapılır. Redüksiyon sonrası ekstremite atel veya askı ile bir süre sabitlenir. Eşlik eden kırık varsa, bağ yırtığı söz konusuysa veya kapalı redüksiyon başarısız olursa cerrahi tedavi gerekir. Tekrarlayan omuz çıkıklarında kapsül-bağ yapılarının onarımı için artroskopik Bankart tamiri uygulanır. Kalça çıkıkları, özellikle protez sonrası gelişenler, dikkatli değerlendirme gerektirir.

İyileşme ve Korunma

Çıkık sonrası iyileşme süresi 4-6 hafta ile 3 ay arasında değişir. Bu süre boyunca eklem hareket açıklığının yeniden kazanılması ve çevre kasların güçlendirilmesi için fizyoterapi kritik öneme sahiptir. Tekrar çıkık olmaması için aktivite kısıtlamalarına uyulmalı, doktorun önerdiği egzersizler düzenli yapılmalıdır. Tekrarlayan çıkıklar oluşursa cerrahi stabilizasyon değerlendirilmelidir. Sporcuların korumalı dönüşü için spora özgü rehabilitasyon programları uygulanır.

Çıkık şüphesi olan bir yaralanma yaşadıysanız acil müdahale gerekir. Doğru tanı ve tedavi için en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurmalısınız.